معرفی گوسفند افشاری برولا؛ تاریخچه، ژن چندقلوزایی و اصلاح نژاد

تاریخچه نژاد مرینو:

طبق اسناد، نژاد مرینو حدود هشت قرن پیش ایجاد شده و از چگونگی تلفیق نژادی آن اطلاعات مشخصی در دست نیست. پرورش متمرکز نژاد مرینو برای اولین بار در جنوب غربی اسپانیای کنونی آغاز گردید و بعد از دو قرن در سراسر اسپانیا گسترش یافت. به‌طوری که برخی از صاحب‌نظران تاریخ و اقتصاد، توسعه تجاری اسپانیا در سده‌های ۱۶۰۰ تا ۱۷۰۰ را وابسته به ترویج پرورش این گوسفند می‌دانند. به دنبال این اتفاق سایر کشورها نیز اقدام به واردات و پرورش این نژاد کردند. یکی از کشورهای پیشرو در این زمینه نیوزیلند بود که امروزه نیز در زمینه‌ی پرورش دام و دامپروری از قطب‌های مهم جهان به شمار می‌رود. به مرور اقدامات اصلاح نژادی و به‌گزینی بر روی این دام انجام شد و دام‌های مرینو پرتولید برای پرورش انتخاب شدند.

پیدایش گونه برولا

برولا از نژادهای گوسفند است که زیرمجموعه نژاد مرینو بوده و از اصلی‌ترین ویژگی‌های آن وجود ژن چندقلوزایی است. توانایی ژنتیکی و وجود ژن FecB (ف ک ب ) عامل اصلی چندقلوزایی است. در اواخر دهه ۵۰ میلادی (حدود ۶۰ سال پیش) اولین ثبت رسمی چندقلوزایی این نژاد در منطقه برولا در جنوب نیوولز استرالیا توسط دو برادر انجام شد.  این ثبت شامل چهارقلوزایی یک میش مرینو بود. در سال بعد نیز شش قلوزایی یک میش دیگر، تاییدی بر توانایی بالای زادآوری این گونه گردید.

به دنبال این اتفاق و در اواسط دهه ۶۰ میلادی، پرورش گوسفند مرینو در استرالیا و نیوزلند گسترش پیدا کرد و گوسفندان با توانایی چندقلوزایی در میان پرورش دهندگان به محبوبیت بالایی رسید. در همان سال ها نیوزلند به عنوان یکی از پیشگامان مهم در بحث پرورش دام در جهان، تحقیقات گسترده ای را بر روی نژاد مرینو و گونه چندقلوزای آن آغاز کرد و توانست اولین نقشه ژنتیکی گوسفند را که روی گونه برولا انجام گرفت تهیه کند. این مطالعات مشخص کرد که ژن چندقلوزایی برولا بر روی کروموزوم شماره ۶ این گوسفند قراردارد.

تاریخچه برولا در ایران

در سال ۱۳۸۴ در دانشگاه زنجان طرح تحقیقاتی انتقال ژن چندقلوزایی از گوسفند برولا مرینو به گوسفند بومی ایران توسط دکتر هرکی‌نژاد و تیم کارشناسان آغاز و برای این کار گوسفند نژاد افشاری انتخاب گردید. از دلایل انتخاب نژاد افشاری برای اجرای این طرح می‌توان به ویژگی‌های مطلوب آن مانند سرعت رشد مناسب، بازدهی بالا، قابلیت چرا و راهپیمایی طولانی، جثه بزرگ و تولید شیر مناسب اشاره کرد.

در این پروژه تولیداتی که بهترین صفات را داشته برای نسل بعد به عنوان پایه اصلاح نژاد و تولیدکننده بره‌های نسل بعد انتخاب شدند و در نهایت گوسفندهای افشاری اصلاح‌نژاد شده و حاوی ژن برولا تولید گردید.

گوسفندان افشاری اصلاح‌نژادی به دو دسته هتروزیگوت و هموزیگوت تقسیم می‌شوند.

هموزیگوت گوسفندی است که توانایی انتقال ژن چندقلوزایی به تمامی بره‌های نسل بعد از خود را دارد و هتروزیگوت گوسفندی است که می تواند ژن چند قلوزایی را با احتمال ۵۰ درصد به بره های نسل بعد از خود انتقال دهد.

پروژه احداث مرکز اصلاح نژاد و پرورش گوسفندان چندقلوزای بومی در غرب کشور در گروه صنعتی شُکری

می‌توان گفت در غرب کشور و به‌خصوص در استان کرمانشاه، بیش از ۹۰ درصد اشتغال در روستاها بر اساس کشاورزی و دامپروری است. به دلیل عدم دسترسی مناسب دامداران منطقه به نژادهای بومی پرتولید اصلاح‌شده دام سبک و نبود یک مرکز صنعتی پرورش و نژادهای اصلاح‌شده در استان، پرورش‌دهندگان به ناچار مجبور به پرورش دام‌های بومی با ضریب تولید پایین هستند که این موضوع سبب عدم سوددهی مناسب و اقتصادی نبودن دامپروری در روستاها و سایر دامداری‌ها می‌گردد.

با توجه به اینکه یکی از اهداف گروه صنعتی شُکری توسعه استان و ایجاد اشتغال پایدار بوده و سوابق درخشانی در این زمینه داشته‌اند و از طرفی امنیت غذایی در هر کشور جزو نیازهای استراتژیک است، ریاست محترم هیات مدیره، جناب مهندس شُکری تأکید بر ورود به این حیطه داشتند. این گروه با بررسی دقیق و مشورت با کارشناسان و تشکیل کارگروه تخصصی کشاورزی و دامپروری، آستین همت بالا زده و قدم در راه تأسیس اولین مجتمع اصلاح نژاد و پرورش صنعتی در استان مطابق با علم روز گذاشت. به دنبال این اتفاق، بازدید از مراکز پرورش صنعتی، کشت و صنعت‌های فعال در زمینه دامپروری و همچنین ساخت سالن‌ها در دستور کار قرار گرفت.

در این مسیر همواره رهنمود، توصیه و پیگیری‌های جناب مهندس شُکری باعث دلگرمی و انگیزه بیشتر اعضای گروه و افزایش سرعت روند کار می‌گردید. در کمتر از دو ماه سالن مجتمع با ظرفیت دو هزار رأس در محیطی به مساحت حدود یک هکتار، مطابق با علم روز طراحی و ساخته شد و شروع این پروژه سبب توسعه و ترویج دامداری مدرن و پربازده برای استان و غرب کشور گردید.

در پایان بر خود لازم دانسته از زحمات و تلاش‌های صادقانه گروه صنعتی شُکری در توسعه استان و ایجاد اشتغال پایدار و مولد، کمال تقدیر و تشکر را داشته باشم.